İş görüşmeleri, adayın mesleki yeterliliğini ve pozisyona uygunluğunu ölçmeyi amaçlar. Ancak bazı sorular vardır ki hem etik değildir hem de hukuki sorunlara yol açabilir. Bu nedenle mülakatta sorulmaması gereken sorular, hem işverenlerin hem de adayların bilmesi gereken önemli bir konudur.
Bu yazıda, iş görüşmelerinde kesinlikle kaçınılması gereken soru türlerini ve adayların bu sorularla karşılaştığında nasıl bir tutum sergilemesi gerektiğini ele alıyoruz.
1. Medeni Durum ve Aile Hayatıyla İlgili Sorular
Bu tür sorular, adayın özel hayatına müdahale niteliği taşır.
Sorulmaması gereken örnekler:
-
Evli misiniz?
-
Ne zaman evlenmeyi düşünüyorsunuz?
-
Çocuk sahibi misiniz / olmayı düşünüyor musunuz?
Bu sorular, işe uygunluk kriterleriyle doğrudan ilişkili değildir.
2. Hamilelik ve Doğum Planları
Özellikle kadın adaylara yöneltilen bu sorular, açıkça ayrımcılık içerir.
-
Hamile misiniz?
-
Yakın zamanda çocuk düşünüyor musunuz?
Bu soruların sorulması etik dışı olduğu gibi hukuki sonuçlar da doğurabilir.
3. Din, İnanç ve Mezhep ile İlgili Sorular
İnanç, kişinin tamamen özel alanıdır.
-
Hangi dine mensupsunuz?
-
İnancınız çalışma saatlerinizi etkiler mi?
Bu tür sorular, ayrımcılık kapsamına girer ve sorulmamalıdır.
4. Siyasi Görüş ve Sendika Üyeliği
İş görüşmelerinde adayın siyasi düşüncesi sorgulanamaz.
-
Hangi siyasi görüşe sahipsiniz?
-
Bir sendikaya üye misiniz?
Bu sorular, işe alım sürecinin tarafsızlığını zedeler.
5. Sağlık Durumu ve Engellilik
Adayın sağlık bilgileri, yalnızca işin gerektirdiği durumlarla sınırlı olarak ele alınabilir.
Sorulmaması gerekenler:
-
Herhangi bir hastalığınız var mı?
-
Psikolojik destek alıyor musunuz?
Ancak işin yapılmasına doğrudan engel teşkil eden durumlar, uygun ve sınırlandırılmış şekilde sorulabilir.
6. Irk, Etnik Köken ve Köken Bilgileri
-
Nerelisiniz? (işle ilgisi yoksa)
-
Ailenizin kökeni nedir?
Bu sorular, ayrımcılık riski taşıdığı için mülakatlarda yer almamalıdır.
7. Yaş ve Emeklilik Planları
-
Kaç yaşındasınız?
-
Ne zaman emekli olmayı düşünüyorsunuz?
Yaş, çoğu pozisyon için bir değerlendirme kriteri değildir.
Adaylar Bu Sorularla Karşılaşırsa Ne Yapmalı?
Adaylar bu tür sorularla karşılaştığında:
-
Nazik ama net bir şekilde cevap vermeme hakkını kullanabilir
-
Soruyu işle ilgili bir çerçeveye çekebilir
-
Gerekirse görüşme sonrasında süreci değerlendirebilir
Örnek cevap:
“Bu konunun pozisyonla doğrudan ilişkili olduğunu düşünmüyorum, iş deneyimlerim hakkında bilgi vermekten memnuniyet duyarım.”
İşverenler İçin Önemli Hatırlatma
İşverenlerin, mülakat sorularını:
-
İş tanımına uygun
-
Ölçülebilir yetkinliklere odaklı
-
Eşitlik ve ayrımcılık karşıtı ilkelere uygun
şekilde hazırlaması hem kurumsal itibar hem de yasal güvenlik açısından büyük önem taşır.
Sonuç
Mülakatta sorulmaması gereken sorular, adayların özel hayatını ve temel haklarını korumayı amaçlar. Etik ve profesyonel bir mülakat süreci, doğru sorularla başlar.
Unutmayın: İyi bir mülakat, merak edilen her şeyi değil; işe uygun olanı sorar.
